Чархпалак

“Мушук қани? Ёхуд ўзбек матбуотига бир назар”

albine — Sun, 02 Jun 2024 12:40:04 GMT

БИЗГА ХАТ КЕЛДИ

“Мушук қани? Ёхуд ўзбек матбуотига бир назар”

Бизнинг журналистларимиз орасида таъмагирлиги учун калтакланганлар бўлса бордир, лекин бирор жиноий уюшмани фош этиб отилгани йўқ. Матбуотимиз ўта шарқона, мақолалар (агар уларни мақола дейиш мумкин бўлса) хаспўшлашлар, доно ўгитлар, ҳадис иқтибосларига тўла. Жумлалар эса асосан гумон олмошларидан иборат. Аслида, оддийгина: - мумкинми, деган сўзни ҳатто пичирлаб айтишга қўрқадиган журналистнинг на фақат газетада ишлаш, қалам тутишга маънавий ҳақи йўқ.

Президентимиз ташббуси билан цензура расман бекор бўлди! Қувонишга шошилган эканмиз, у йўқ бўлмаган, аллақачон ҳар бир журналист, муҳаррирнинг миясига ўз уруғини экиб кетган экан. Миялар эса, бамисоли унумдор ерлар каби бу цензор личинкаларини авайлаб улғайтмоқда. Ахир, мамлакат раҳбари ҳар бир муҳаррирнинг миясини очиб, цензура деган ўсимтани олиб ташланглар., дея жарроҳларга фармон бераолмайдику!

Матбуот, ахборотлаштириш, ахборот олиш кафолатлари., ҳақида жаҳон андозалари талабларига мусаллам қонунларимиз бор. Лекин, бу қонунларга амал қилиб қалам тебратадиган журналист йўқ. Дейлик, сиз бир нашр муҳарририсиз. Қонун қабул қилингач, аслида унга риоя қилмаслик, амалдаги қонунчиликга итоатсизлик эканлигин яхши биласиз. Сиз бўлсангиз пулни елга совуриб, хаспўшлаш билан овворасиз. Шу инсофданми, муҳтарам мухбирбоши! Ахир, бозор иқтисодиёти талабига кўра газетангиз сотилмаса зарар кўрасиз. Шу ўринда мен адашдим чоғи. Газета зарар кўрмайди, дейди муғомбир муҳаррир хотирижам. Газета муҳаррири вилоятлардаги (аслида мамлакатдаги) камчиликлардан кўз юмади. Вилоят раҳбарлари эса, бунинг эвазига обунани ташкил қилиб беради. Бундай удабуронлиги учун аслида бош муҳаррирга ҳайкал қўйиш керак. Биринчидан тирик одамга ҳайкал қўйиш ноқулай, иккинчидан шунча ҳайкални қаёққа сиғдирамиз, деган муаммо ҳам йўқ эмас...

Халқимиз суюб ўқийдиган “Ўзбекистон адабиёти ва санъати” деган газетага жуда улуғ (номини тилга олишга тарбиям изн бермайди, узр) муҳтарам шоиримиз тавсияси билан ана шу муҳтарам зотнинг ҳамқишлоғи бош муҳаррир этиб тайинланди. Умр бўйи орзу қилган муроди ҳосил бўлган бош муҳаррир ана шу машҳур газетани бир йил ичидаёқ ҳеч ким ўқимайдиган туман газетасидан ҳам паст савияга туширишга муваффақ бўлди! Мухлислар талашиб ўқийдиган донгдор газета вилоят раҳбарлари кўмагида зўрлаб обуна этиладиган нашрлар сафидан жой олди. Барибир қойил қолиш керак. Ҳеч ким ўз ихтиёри билан ўқимайдиган шунча гапларни қаердан ўйлаб топаркин бу зот!? Чидаса бўлар, ҳар ҳолда газетанинг номи сақланиб қолди-ку! Лекин, ул зот барибир бир ниятига етди, у ўша улуғ ҳамқушлоғи кўмагида Ўзбекистон ёзувчилари уюшмасининг ягона нашри “Ёзувчи” газетасига ҳам ҳаммуҳаррир бўлиб, бир-иккита ҳамюртларинг асарларини чоп этиб, муроди ҳосил бўлгач нашрни таг-туги билан тугатиб бердилар...

Яхши ниятлар билан ташкил этилган мустақил “Ҳуррият” газетасининг ҳам аҳволи шундай. Ўнларча мисоллар келтириш мумкин. Бу гўё, марҳумларни эсга олганингдагидек ғалати бир кайфият пайдо қилади. Чунки, марҳумни жойига қўйгач, сўрайдилар: - фалонча қандай одам эдилар? Яхши эдилар.., дейди оломон жўр овоз билан. Биз ҳам фалон газета қандай нашр эди., деб сўраймиз. Марҳумни ким ўлдирди деб сўраш ножоиз бўлганидек, бечора газетани ким тугатди деб айтиш урф эмас. Салламно!

Адлия вазирлиги нашри бўлган “Инсон ва қонун” газетаси ҳуқуқий мавзудаги танқидий мақолаларни чоп этмаслиги билан довруқ қозонган. Бош муҳаррир Қўчқор Норқобил ҳатто ходимлари томонидан тайёрланган мақолани чоп этишдан олдин: - мухбиримиз Қурбон Эшматов журналистик суриштирув ўтказиб, тайёрлаган “Айблов!” сарлавҳали мақолани юборар эканмиз, унда кўтарилган масалага Бош прокуратура мутахасислари қонуний баҳо бериб, ўз муносабатларини билдиришларига ишонамиз., деган мазмундаги хат билан мухбир танқид остига олган ҳокимият органидан танқидий мақолага цензорлик қилишни илтимос қилиб сўрайди?!

Биз бир-биримизни шарафлашга берилиб, газета аслида ҳар куни чоп этилиб (айрим “қолоқ” давлатларда баъзи газеталар бир кунда икки марта чоп этилади, тонгги ва кечки) зудтар тарқаладиган оммавий ахборот воситаси эканлигини батамом унутиб қўйганимизга анча бўлди. Газеталар бизга етиб келганида, ундаги ахборотлар эскириб кераксиз ҳолга келган, яъни, макалатурага айланган бўлади. Ҳафтада бир, ўн беш кун ё ойда бир маротаба чоп этиладиган нашрларни газета дейиш мумкинми?! Мудофа вазирлигининг “Ватанпарвар” ҳафталик газетаси бошидан охиригача рангли, шу 24 бетлик газетанинг ижодий жамоаси бош муҳаррирдан тортиб, ходимларигача ҳарбийлар. Шиори: - Ватан туйғуси – муқаддас бурч! Газетадаги ўзбекча ва русча материаллар кирилча, лотинча ҳарфларда. Тиражи 41050 дона газетани чоп этиш учун бир йилда қанча тонна қоғоз зарур. Бир неча сонини қайта – қайта ўқиб ўқиганларимдан ҳеч нарса эсимда қолмади. Ҳеч кимнинг эсида қолмайдиган материаллар билан 24 саҳифани тўлдириш учун қанча маҳорат керак?! Газета десак, ҳар кун эмас, ҳафтада бир чиқади, бирор тезкор хабар йўқ. Журнал десам, шаклан газета. Бечора ҳарбийлар севимли газеталарини бир ҳафта кутиб, роса диққинафас бўлсалар керак. Тиражи 41050 дона “Ватанпарвар” учун бир йилда қанча тонна қоғоз зарур. Энг муҳими газетадан аскарларимиз олаётган маънавий фойда, шунча тонна қоғоз харжини оқлайдими...

Афанди бир куни ярим кило гўшт олиб келиб: - Кечга чучвара қилиб қўй, деб хотинига тайинлаб, деб ишига кетибди. Нафси ёмон хотин гўштни қовуриб паққос еб қўйипти. Кечқурун ҳориб ишдан қайтган Афанди, қани хотин чучварани келтир деса, хотини овқат йўқ гўштни мушук еб қўипти деб., мушукка туҳмат қилипти... Иттифақо, шу пайт кириб келган мушукни Афанди тутиб олиб тарозида тортса, роппа роса ярим кило чиқипти. Афандининг жаҳли чиқиб: - эй, хотин бу мушук бўлса, гўшт қани? Агар, бу гўшт бўлса мушук қани деган экан... Бизким, Хўжа Насриддин авлодлари ҳам унча анойи эмасмиз. Агар, булар газета бўлса журналларни не деб атаймиз?! Агар, булар журнал бўлса.., хуллас мушук қани?! Муҳими, оммавий нашрлар рўйхатдан ўтаётганда ана шу: - нашрингиз газетами ё, журнал бўладими, деган масалани жиддий ҳал қилиб олиш лозим.

Яна бир муаммо таъсисчилар худди фарзандига ном қўйганидек газеталарга роса ўйлаб яхши ном ахтаради. Бу ном давлат рўйхатидан ўтгач, нашр ёпилсада бошқага берилмайди. Ўзингиз тасаввур қилинг, барча яхши номларни олган газеталар бир икки йил фаолият кўрсатиб ёпилиб кетаверса, янги ноширлар дуруст ном ахтариб сарсон бўлмайдиларми?! Шу танқислик оқибати ўлароқ “7Х7” каби алмойи-жалмойи ғалат номлар пайдо бўлмоқда...

Сариқ матбуотни қўятуринг, расмий ҳукумат нашрлари ҳам ҳар хил ривояту, амру маъруфларга тўла. Ахир, газета ҳадислар солномаси эмаску. Кўпчилик матнлар таҳрирсиз. Имло хатоларига тўла айрим хабар ва мақолаларнинг ярмини қисқартирсангиз ҳам мазмунга заррача путур етмайди. Ахир, бу маҳорот эмасми?!

Аксар оммабоп газеталаримиз ишқий олди қочди саргузашт “асар”ларни мазмунига мослаб хорижлик гўзалларнинг суратлари билан безайдилар. Ўша чет эллик жанон тасоддифан “Даракчи” ё “Ҳордиқ” газетасида ўзининг рухсатисиз чиққан суратини кўриб, бу ноширлардан миллион долар талаб қилса нима бўлади.?! Бу масаланинг ҳуқуқий томони. Ҳатто, баъзи номдор саргузашт асар ижодкорлари ҳам процессуал қонунларни яхши билмайдилар. Жиноий ҳаракат, жиноий мафия ҳақида даҳшатли сюжетларни тўқишади-ю, тергов жараёнлари бошлангач, юридик чалкашлик бошланади. Яъни, процессуал қонун талабига кўра прокурор шуғулланиши лозим бўлган ишни милиция терговчиси олиб боради, ёки аксинча. Ахир, бадиий асар, эртак эмаску!? Қолаверса, адабиётда жанр деган гаплар бор...

Бир марказий газетанинг бош муҳаррири пахта далалари четларига сабзи пиёз экиб, катта мувафақиятларга эришган фермерни шарафлаб шундай мақола ёздики, гўё золим шўролар давлати деҳқонга ҳатто шу имконни бермаган ва истиқлол туфайли у пахта майдони атрофига гир айлана томорқа қилишдек бахтга мушарраф бўлган эмиш. Муҳтарам муҳаррир на фақат қонун, ҳатто оддий агротехника, мелиорация талабларидан бехабар. Муҳтарам муҳаррир! Пахта экини, “болалиги”да ғўза бўлади. Уни суғоришнинг кўп йиллар мобайнида шаклланиб, илмий асосланган мъеёрлари бор. Сизнинг тадбиркорингиз юқори ҳосил олиш учун сабзига тинимсиз сув берса, атрофидаги пахта майдонларига ҳам сув ёйилиб, захалаб кетади. Аксарият пахта майдонларининг четларидаги ғўзаларнинг илдам шоналаб, ҳатто қишда ҳам тошдай қотиб, очилмаслиги шундан...

Бунга ер агротехникасидан хабардор оддий бригадир ҳам рухсат бермасди, ўша шўро даврида! Буни англаш учун лоаққал Тоғай Муроднинг “Отамдан қолган далалар” асарини бир ўқиб кўрсангиз фойдадан холи бўлмасди... Сиз эса бу аянчли тажрибани бутун республикага ёйишни тарғиб қилаяпсиз. Ҳисобланг, талофатнинг ҳажми қанча?! Энг улуғ, энг азиз., танловида ана шу мақолангизга берилган мукофот билан қутлашни унутибмиз, узр эй, донишманд муҳаррир!

Урҳо-урлар соясида ҳаёт мантиғига хилоф, чиройли иборалар билан чирмалган, мукофотга сазовор бунга ўхшаш мақолалар шу қадар кўпки., бир таскин шулки, яхшиям уларни кўпчилик ўқимайди... Ҳар қандай газетани қўрқоқ муҳаррир ва ёмон мақолалар синдиради!

Ҳозир, деярлик барча вазирликлар, маъсулияти чекланган, чекланмаган катта кичик корхоналарнинг ўз нашрлари, нашрларнинг қошида яна “болача”лари бор. Бир томондан гўё, бу жуда яхшидек. Иккинчи томондан эса, иккинчи, учинчи томонларни қўяберинг муҳтарам қаламкаш дўстларим, ҳар куни гектар-гектар ўрмонлар ёнмоқда! Бутун мамлакат бўйлаб бекордан бекорга, бир чойдиш сувни илитмасдан ўрмонлар ёнмоқда, тутаб ёнмоқда...

Биз эса, танловлар ўтказиб, ўрмонга ким кўпроқ ўт қўйса, ўшанга мукофот бериш билан машғулмиз. Хуллас, мушук қани, эй ўткир, ўтмас акалар!

Ҳамроқул Асқар,
Ўзбекистон Ёзувчилари уюшмаси аъзоси.

Чимилдиқсиз ўтаётган тўйлар

albine — Sun, 02 Jun 2024 12:13:39 GMT

Маконига содиқ ўрдаклар

Бир пайтлар ўғилларимиз қизиқиб ўрдак боққанди. Йигирматача паррандадан ўлиб-нетиб, сўйилиб кетиб, охири бир жуфт она-бола ўрдаклар қолишганди. Шу жониворларни уйимиздан анча наридаги дала ҳовли хизматчисига қопга солиб бериб юбордик. Хизматчи кўп ўтмай ўрдаклар йўқолиб қолганини айтди. Эҳтимол, бу маҳалладаги шўх болаларнинг ишларимикин, деган тахминда эътибор бермадик.

Шу гапдан кейин орадан бир ҳафталар ўтиб, шом чоғи дарвоза томондан "ғо-ғо"лаган овозлар эшитилди. Ёпиқ эшикни очгани бориб, не кўз билан кўрайликки, ўзимизнинг она-бола ўрдакларимиз остонада "эшикни очинглар, биз келдик!" дегандек басма-бас сайрашарди.

Уларнинг ранги рўйи афтодаҳол, патлари юлинган, озиб-тўзиган, гўё олис йўл юриб ҳориган йўловчига ўхшарди. Эшикни очишимиз билан тўғри катаклари томон учиб-югуриб кетишди.

Жуда ҳайратда қолдик. Оддий тилсиз, онгсиз парранда учун туғилган (яъни тухумдан чиққан) яшаган, туз тотган гўшаси - ҳовлидаги икки метрли тўр симли катакчаси шунчалар азиз бўлса! Аслида у ёқда ҳам шароитини созлаб бергандик. Шунга қарамай, она-болалар бир ҳафта мўлроқ йўл юриб, излаб-қидириб, йўллардаги "ҳужумларни" енгиб, кўз очиб кўрган маконларига етиб келишибди.

Боқаётган ит ёки мушукларидан безор бўлган эгалари ҳайвонларни узоқларга олиб бориб ташлаб, адаштириб келганларини биламиз. Орадан кўп ўтмай бу вафодор жониворларнинг яна ўз "уйларини" топиб келганларини ҳам кўп эшитганмиз. Айтишларига қараганда, ит-мушуклар ўз уяларини кечаси осмондаги юлдузларга қараб топишар эмиш. Бу макон тушунчаси ҳатто ҳайвонлар, паррандалар учун ҳам ўзгача қадрли эканига далолатдир. Инсонга эса бу борада таъриф-тавсифга сўз етмайди.

Ўз уйим - ўлан тўшагим

Бошқани билмадиму шахсан мен маҳаллага чиқсам ўз уй-жойимни устун кўравераман, соғинавераман. Бу ватанпарварликми ё юртпарастлик! Аммо шуниси аниқки, қанчалик кенгроқ доирага чиққан сари "Ватан" деган тушунча ҳам шунчалик кенгайиб, қадри юксалиб бораверади.

Тўй оқшоми узатилаётган қиз янгаларини хуноб қилиб, туғишганларининг кўзини ёшлатиб, нечун юм-юм йиғлайди. Буни қизлик оламидан келинлик оламига ўтишдаги қўрқув ва хавотир, ўзга хонадондаги муҳит ва муносабатлардан ташвиш ё ота-онаси бағридан узилиш алами ҳам дейлик. Аммо энг муҳими - булар эмас. Энг муҳими - туғилиб ўсган, киндик қони тўкилган гўшадан узоқлашиш. Ҳар гарди, ҳар бурчаги, ҳар бир туп дарахти, гули, гиёҳи қадрдон, азиз бўлган ота маконидан, кунда меҳр билан супуриб, сув сепадиган ҳовлисидан жудолик қайғусидир.

Дарвоқе, тўй ҳақида. Тўй - инсон ҳаётидаги, жоиз бўлса бир марта бўладиган, энг эсда қоладиган, йигит-қизнинг турмушини бутунлай ўзгартириб юборадиган воқеа. Ота-она фарзанд туғилганидан сўнг узоқ йиллар мобайнида унинг тўйи учун тайёргарлик кўради, орзу-ҳавас қилади. Бу чоғда у умр бўйи йиққан-терганини сарфлаб эл олдига дастурхон солади.

Дунёда ўзбекнинг тўйичалик чиройли, гўзал тўй бўлмаса керак, фикримча. Совчиликдан бошланадиган бу тантана тўйдан олдинги ва кейинги урф-одат ва расм-русумлар, баъзан биз танқид қиладиган оворагарчилик ва дабдабага бой бўлса-да, ер юзидаги ҳеч бир халқда учрамаслиги аниқ.

Никоҳ тўйининг рамзи

Тўғри, ўнта одамни бир стол атрофига ўтқазиб, қадаҳ уриштириб икки соатда ўтадиган тўйлар ҳам кўп. Лекин бизники бошқача. Никоҳ оқшоми деганда ҳатто эллик йил бирга яшаб қўйган бобо-ю момоларимизнинг ҳам қалби бир энтикиб қўяди. Оналаримизнинг сочига оқ, юзига ажин тушса-да, чимилдиқда айтилган дил изҳорлари қулоқлари остида ширин тушдай хотира бўлиб шивирлайверади.

Давлатнинг ўз рамзи - герби ва байроғи бўлганидек, чимилдиқ никоҳ тўйларининг рамзига ўхшайди худди. Бошқа туркий халқларда қанақа аҳамиятга эгалигини билмадиму, аммо ўзбекнинг никоҳида бу одатнинг нуфузи баланд. Айримлар ҳақида "чимилдиқ кўрмаган" дея маломатли, тўғрироғи иснодли сўзларни ёки "чимилдиқ кўрмай кетди" деган афсусларни эшитиб қоламиз. Биринчисида ўз шаънини бўлғаган қизлар назарда тутилган бўлса, иккинчисида уйланиш насиб этмай бир сабаб билан эрта хазон бўлган йигитлар ҳақида гап боради. Шу икки иборадан ҳам чимилдиқ миллатимиз ҳаётида ор-номус, ғурур ва шаън, қадр-қиммат туйғуларига йўғрилиб кетганини сезиш мумкин.

Ўзингиз ўйланг, никоҳ тўйида биргина чимилдиқ билан боғлиқ қанча нозик расм-русумлар бор. "Оёқ босиш", "писта чақиш", "ширин чой ичиш", "ойна кўрсатиш" цингари сирли ва сеҳрли урфлар яна қайси элу элатда бўлиши мумкин.

Дунё гўзал, ранг-баранг ва қизиқарли бўлиши учун турфа мамлакатлар, миллатлар, дин ва тилларга бўлинганлиги шубҳасиз. Бўлмаса бир осмон остидаги бутун ер юзи халқларини бир миллат ва бир эътиқодга бўйсундириб қўйиш Аллоҳ таоло учун қийин эмас эди.

Ҳар бир онгли инсон ота-боболари дину диёнатига, урф-одат ва анъаналарига содиқ қолади. Ўз миллатининг гуллаб-яшнаши, равнақ топиши, ўзга халқлар ичида энг илғор ва пешқадами бўлиши учун ҳаракат қилади. Охир оқибатда ўзидан насл зурриёт қолдирадики, умр бўйи йиққан миллий, руҳий ва моддий-маънавий бойликларига муносиб меросхўр, шунингдек, бу хазинани кўпайтирувчи, ривожлантирувчи, уни янада бойитувчи бўлсин деб. Чунки, дунё азалий рақобат майдони. Ким кимдан ношуд, ожиз, нотавон бўлса у ўшанга тобе бўлади. Тобе одамнинг шахсияти, ўзлиги эса аста-секин ўлиб бораверади.

Муҳаббат ниқобидаги беҳаёлик

Талабалик йилларимизда айрим ўзига бино қўйган қизларнинг бири афғон, яна бири ҳатто қора танли бўлган чет эллик бой йигитлар билан "дўстлшганини" кўрганмиз. Муҳаббат ниқоби остидаги, аслида пул учун бўлган бу яқинликдан биз жирканардик, ўша ҳамюрт қизларимиздан нафратланганмиз. Ваҳоланки, бу атиги бир-икки йиллик муносабатлар эди холос.

Қонун бузилмаяпти, лекин...

Қайси қизнинг қай йигитга кўнгил қўйиши, қаерга турмушга чиқиши - бу унинг ихтиёри. Бу борада ҳеч қандай қонуний чеклов ҳам йўқ. Лекин ёзилмаган қонунлар бор... Миллий ғурур, ифтихор деган улуғ туйғуларни фақат қалбдан ҳис этиш керак. Ўзбек қизларининг Кореяга турмушга чиқаётганларидан яқинда ажаблангандик. Эндиликда бундай ҳолатни эшитавериб, қулоқларимиз ҳам ўрганиб қолди. Чамаси... кўникдик. Фақат охири бахайр бўлишидан умидвормиз.

Коллежлардан бирида рус тили ва адабиёти фани ўқитувчиси бўлиб ишлайдиган танишим бир воқеани ҳам кулиб, ҳам афсус билан айтиб берди.

- Давлатобод даҳасида яшайман, - дейди у. - Кўп қаватли уйимизда Н исмли хулқи ҳавас қилиб бўлмайдиган қиз ота-онаси билан яшарди. Ғирт бекорчи бу қиз қачон қараманг бўяниб, ўтган-кетганга гап отиш, бемаза- чучмал музикаларни баланд қилиб қўйиб, асабларни эговлаш билан овора эди. Бир куни ишдан келаётсам йўлакда ўтирган қўшни аёллар Н нинг никоҳ тўйи бўлаётганини, мени ҳам кафега тўйга таклиф этганини айтишди. Хурсанд бўлдим, ўзидан тиниб-тинчиб кетсин илоҳим. Хайрият қулоғимиз тинчиб қоларкан, дедим. Ҳайрон бўлганим - Н Кореяга, корейс йигитга турмушга чиқаётган эмиш, қандайдир воситачилар кўмагида.

Куёв гангиб қолди

"Кўксу" ресторанида икки соатча 20-30 чоғли одам иштирокида тўй бўлди. Куёв ҳақиқатдан хам корейс, ёши тахминан 40-45 лар атрофида. Ўтиришдан сўнг келинни кузатиш чоғида Н нинг онаси фарёд солиб қолди:

- Войдод, менинг қизим чимилдиққа кирмай кетадими?

Аёллар куёв-келинни квартирага олиб келиб, хонанинг бир бурчагига чимилдиқ тутишга уринишди. Келинни киргизишди. Тил билмас куёвни туртиб-суртиб чимилдиққа киришга ундашди. Бечора ҳайрон: кўзи аланг- жаланг, нима дейишни, нима қилишни билмайди, ҳеч кимнинг сўзини тушунмайди. Бўлди кулги, бўлди томоша. Аммо бу кулгу қанчалар аччиқ эканлигини ўша ердагилар англамаётгани янада аламли эди.

Дунёдаги фан-техника тараққиёти мамлакатларни мамлакатлар билан, сарҳадларни сарҳадлар-ла, ҳаттоки, дилларни дилларга яқинлаштирди. Биргина параболик антенна орқали бутун жаҳон тасвири, воқеа-ҳодисалар кичкина хонадонингизда намоён. Компютерни пухта ўзлаштирган, тил билган, ўқимишли ўзбекойим қизлари дунёнинг нариги бурчагидаги ҳамфикр тенгдош йигитлар билан интернет орқали танишиб, дўстлашиб, севишиб турмушга чиқа бошладилар. Уларнинг аксарияти ривожланган мамлакат - жанубий Корея йигитлари эди. Шоҳидларнинг гувоҳлик беришича, буларнинг ҳаёти бирмунча мустаҳкам пойдевор асосига қурилган.

Ақлан, маънан ва жисмонан гўзал ўзбек қизлари бора-бора корейс йигитларининг қизиқишини орттирган. Ўзларида уйланиш, қиз танлашда кўплаб муаммоларга учраётган "Жун Санг"лар Ўзбекистоннинг сулувларига уйланиш ҳаракатига тушиб қолдилар. "Ҳам арзон, ҳам сифатли" дегандай...

Тез орада бу соҳада расмий-норасмий идоралар фаолияти ҳам бошланди. Интернет орқали суратлар юбориш, танишувлар йўлга қўйилади. Воситачилар ишга солинади. Ва бу ҳолат уч-тўрт йил ўтмай кенг ёйилди. Гўё у ёқда нақд жаннат ё олтин тоғ кутиб тургандай айрим қизлар, ёш жувонлар, ҳатто ота-оналар ҳам шошиб қолишди.

Мен қўрққан савол

- Бу каби воқеалар бизнинг туманимизда ҳам бўлиб турибди, -дейди Тошбулоқ саноат касб-ҳунар коллежи ўқитувчиси, "Шуҳрат медали соҳибаси Муҳайёхон Эшонқулова. - Одатда бунақа тўйларга бизларни таклиф этишмайди. Орқаваротдан эшитиб қоламиз. Нафақат иқлими-ю шарт- шароити, балки тили, дини, миллати бутунлай бегона йигитга узатилаётган қизлар, уларга розилик бераётган ота-оналар фақат бугунги кунни - оёқлари остини ўйлашяпти. Орадан тўрт-беш йил ўтгач, ишончим комилки, улар адашганларини тан оладилар.

- Мен бир нарсадан қўрқаман, - сўзида давом этади Муҳайёхон. -Талабаларга тарих, ҳуқуқ, миллий истиқлол ғояси фанларидан сабоқ бераман. Уларга тинимсиз равишда ватанпарварлик, юртга садоқат, миллатга муҳаббат ҳақида гапираман. Бирор зийрак ўқувчим: "Опа, сиз шунақа дейсизу, нега фалончи, пистончилар Ватанимиздан узоққа, корейс йигитларига ихтиёрий равишда эрга тегиб кетяпти?" - деб савол бериб қолишидан хавотирдаман.

Муаллиманинг ташвишланиши бежиз эмас.

Масъул кишиларнинг фикрича, Кореяда ҳам ўзбекистонлик келинчакларнинг сараги саракка, пучаги пучакка ажрабди. Таҳлилларга кўра, Намангандан олиб кетилган қизлар бошқа вилоятлардаги келинларга қараганда ўзининг шарм-ҳаёси, одоби, тарбияси билан тарозини босиб кетибди. Шунга кўра, энди корейс жаноблар асосан Намангандан қиз ахтаришаётган эмиш. Бу эса - ҳам яхши, ҳам ёмон.

Бу орзуми ё хомхаёл?

Кўрганларимиз, эшитганларимиздан шундай хулоса қилиш мумкин. Хорижни ҳавас қилганлар ё муҳтож оиладан бўлган қизлар ёки "бахти" келишмай эрдан ажрашган, кўпроқ енгил йўлни танлаган ёш жувонлар. Биринчи ҳолат-ку тушунарли: чет элга бўлса-да, бели бақувват, бой йигитга тегиб, оиласидаги ночорликдан қутулиш.

Иккинчи ҳолат эса ҳақиқатга тўғри келмайди. Ўз юртида бир йигитнинг этагидан маҳкам тутиб, сабр-тоқат қилиб ҳалол-пок ҳаёт кечиришга кўнмаган аёл олис ва бегона юртда ўзга дунё кишисининг кўнглини топиб, кўзига қараб яшай олармикан?!

Уларда осон эмас

Қолаверса, корейс халқи турмуш тарзи, ахлоқ-одоби меъёрлари, келинлик бурчлари бизникидан қаттиқроқ бўлса борки, асло енгил эмас. Корейс йигитлари аёл хиёнатини кечирмайдилар, ёлғонни ҳазм қилолмайдилар. "Нима қилиб бўлса-да, тегиб олиб, у ёғига ўзим билганимча яшайман" деган "афиристкалар" янглишадилар. Кўп ўтмай ўзларининг шармандалари чиқиб юрт, миллат шаънига салбий таассурот туғдирганлари қолади холос. Бунга мисоллар ҳам бор.

Урф-одат, турмуш тартибларида ҳам бутунлай биз учун бегона қоидаларга амал қилинади. Масалан, бизда таом еб бўлгач, кекириш ёмон одат ҳисобланмайди. Уларда эса аксинча, энг хунук одобсизлик белгиси бўлиб, дастурхон устида беихтиёр "ҳиқ" деб юборганни кетига тепиб ҳайдашдан ҳам тоймас эканлар.

Буёғи нима бўларкин?

Давлатобод даҳасида Дилноза исмли йигирма беш ёшли жувон билан танишдик. У шаҳар маҳалласида туғилиб ўсган. Бамаъни оилада улғайган. Мактабни тугатибоқ ота-она ихтиёри билан турмушга чиққан. Фарзанд кўрмаган. Ўзининг айтишича, қайнонаси кун бермагани сабаб ажрашиб кетган.

Ота уйига қайтиб келган қиз улар измига бўйсунмай қўяди. Аллакимларнинг таъсири, ўзининг "энгиллиги" боис "кўчага чиқиб кетади". Микрораёндаги кўп қаватли уйларнинг биридан паноҳ топади.

Дилноза ўзи, ота-онаси ҳақида гапиришни истамади. Кейинги ҳаёти ҳақида ҳам бировга "ҳисоб" бериш нияти йўқ.

Тошкентга борганида Юлдуз исмли аёл билан танишиб қолади. Юлдуз ўзига ёққан бир нечта қизларнинг, жумладан, Дилнозанинг ҳам суратини интернет орқали хорижга жўнатиб юборади. Кореядан жавоб келади. Дилнозани ёқтирган йигитнинг Тошкентга фалон куни келиши маълум этилади. Бу 33 ёшли, аввалги турмушидан ажрашган, қизнинг айтишича, банк бошлиғи (?) бўлиб ишлайдиган Ху Ван Сок экан.

Улар Тошкентда учрашишади. Йигитга қиз маъқул тушади. Қизга эса бунинг унчалик аҳамияти йўқ. Таржимон орқали тил топишган келин- куёвлар уч кун ўтиб, ФҲДЁ бўлимида рўйхатдан ўтишади. Сўнгра Тошкентдаги ресторанлардан бирида 30 чоғли одам билан туйни нишонлашади.

Шундан сўнг келин-куёв тўрт кун меҳмонхонада яшашади. Кейин эса куёв Сеулга кетди, келин Наманганга қайтди. Орадан маълум муддат ўтгач келин виза билан у ёққа - Кореяга чақиртирилди. Бир ой яшаб, нимагадир яна ўз юртига қайтиб келди.

Дилноза бунинг боисини айтгиси келмади. Эрини, у ёқдаги шароитларни мақтайди. "Виза келса яна кетаман", - деяпти-ю ниманидир яшираётгани сезилиб турибди. Кўнглимиздан "Аҳмоққа Косон бир тош экан- да" деган нақл кечади, ойига Сеулга бориб келиш осон бўлмаса керак ахир? Ҳай, майли, буни вақт кўрсатади.

Тенги-тенги билан эмасми?

Расмий идораларнинг маълумотига қараганда 2006-2007 ва 2008 йилларда ўзбек қизларининг, жумладан наманганлик хонимчаларнинг Жанубий Кореяга турмушга чиқишлари авж олган. Узатилаётганларнинг 90-95 фоизи ҳали ҳаётни яхши билмаган ёш қизлар. Бир нарса кишини ташвишга солади. Қизларимизга харидор куёвларнинг ёши 35 - 50 ёшларгача...

Баъзиларнинг ёшларида худди ота-боладек тафовут бор. Савол туғилади: орадаги шунча фарқ билан икки инсон бир-бирини тушуниб умрбод турмуш қуриб кета олармикан? Дунёқарашларида ер билан осмонча айрилик бунга халал бермайдими? Мабодо, у ердан турмуши бузилиб келса, қизларимизга бу ерда ақли расо, тузукроқ эркак уйланармикан? Ўзбек ва корейс омухталигида бино бўлган фарзанд кимни кўпроқ тан олиб, қайси миллатга содиқ қоларкин? Бу каби саволларга тўрт-беш йилдан сўнг аниқ жавоб топиш мумкин Айтинг-айтинг, алланималарнинг иштаҳаси билан хорижлик куёвни кўнгли тусаган ҳамюртларимиз йиллар ўтиб афсус ва пушаймонлар алангасида ёнишмаса бўлди.

Авваллари кўп эшитардик. Бир қизнинг ўз қишлоғи ё шаҳри қолиб, нариги қишлоқ ё шаҳарга узатилиши ўша ерлик йигитларнинг ғурурига шикаст етказган. Тўйда куёвнавкарларни тузуккина сийлаб ҳам жўнатишган. Ёки водийлик талаба қизга гап отиб қолган жанублик йигит албатта сиқувга олинган, баъзан калтакланган ҳам...

Хўш, қўшниси, ҳамқишлоғи бўлган қизни жуда олис юртга, тили, дини, миллати бошқа одамга ихтиёрий тегиб кетаётганига бугунги йигитларимиз қандай муносабатда бўлмоқдалар? Ёки улар ҳам ўтакетган "демократ" бўлиб кетдиларми?

Нозимжон Жабборов, компютер мутахассиси: Шахсан мен бу қизларнинг тутган йўлини ёқламайман. Ҳозир билинмаслиги мумкин. Орадан йиллар ўтиб, ёши улғайганда она-юрт, туғишганлар соғинчи қаттиқ сезилади. Моддий жиҳатдан қанчалик тўкис яшамасин, соғинч дардига ҳеч нима малҳам бўлолмайди.

Яқинда Корея телевидениеси орқали худди шу мавзудаги бир кўрсатувни кўриб қолдим. Кореялик мухбир айнан наманганлик келин билан суҳбат қиляпти. Туғилган Ватани, ота-онаси, қариндошлари, болалиги, яхши кўрган таомлари ва бошқалар хусусида. Шундан сўнг қизга туғилган ва яшаган шаҳри, кўчалари, таниш, қадрдон жойлари акс этган видео тасвирни қўйиб берди. Қиз фақат йиғларди. Ваҳоланки, унинг ҳаёти ёмон эмас экан. Фақат бемисл соғинч, афсус ёшлари зоҳир эди унинг кўзларида.

Ёқубжон Қурбонов, тадбиркор: Ўзбекларнинг туркий халқлар билан қудалашуви тарихдан маълум. Уруш йилларида, кейинчалик ҳарбий хизматдан йигитларимизнинг баъзан рус қизларини олиб келиб уйланишига ҳам кўниккан эдик. Аммо айнан Кумушойим ворисларининг корейс йигитларини маъқул кўраётганлари кишини нафақат ажаблантиради, балки миллий, диний ғурурини камситади. Масалан, мен синглим ё қизимнинг ҳеч қачон шунақа олис мамлакатга турмушга чиқишига йўл қўймасдим. Бу борада ота-оналар, ака-опаларнинг ҳам масъулияти сусайганга ўхшайди.

Яна энг муҳими, Ватанга муҳаббат динга эътиқод цингари мустаҳкам, собит бўлиши зарур. Икковиси бир-бири билан чамбарчас боғлиқ. Ўзингиз ўйланг, корейс-ўзбек никоҳидан туғилган бола қайси динга эътиқод қилиши мумкин. Бу борада ота-она ўртасида ихтилоф чиқмайди, деб ким кафолат беради?!

* * *

Хулоса чиқариш ҳар кимнинг ўзига ҳавола. Ватандан олисда Ватанга зорлик душманнинг ҳам бошига тушмасин.

Рислиқхон Мажнунова, журналист

Наманган шаҳри

П. С. Муаллиф жамиятимизда илдиз ота бошлаган жиддий муаммони қаламга олганлар. Масалани ҳар томонлама таҳлил этишга уринган ва бунга эриша олган куйинчак ижодкоримизнинг фикрларига қўшимча қилишни истардик. Аксарият ўзбек қизларининг бугун ўз миллатдошларини, диндошларини эмас, балки бошқа миллат ва ғайри дин вакилларини умр йўлдоши сифатида маъқул кўраётганлари чиндан ҳам оғриқли муаммо. Кимлардир буни – кўнгил иши, дер... Ватан ва миллат тушунчаларини англаб етмаганлик, ғофилликни сабаб билар. Бунинг ортида бой-бадавлат, бекаму-кўст яшаш истаги ҳам кўпроқдир, эҳтимол. Нима бўлганда ҳам ўзини, ўзлигини билган, англаган одам бундай хатоларга йўл қўймайди.

Дарвоқе, ижодкоримиз қаламга олганлари – мавзунинг диний томонини назардан қочирибдилар. Шариатга кўра, мусулмон эркаклар аҳли китоблардан – насроний ёки яҳудий динига мансуб аёлга (мажусий, бутпараст, оташпараст аёлларга эмас) уйланишлари мумкин. Аммо муслима аёлнинг бошқа динга мансуб кишига турмушга чиқиши мумкин эмас. Агар муслима аёлга уйланишни истаган эркак Исломни қабул қилса, шариатда бундай никоҳга рухсат берилган. Никоҳ остонасида турган қизларимиз ҳамда уларнинг ота-оналари буни назардан қочирмасалар ва дин уламолари мазкур мавзуга ўз муносабатларини билдирсалар айни муддао бўларди.

ХОТИН-ҚИЗЛАРНИ ТАЗЙИҚ ВА ЗЎРАВОНЛИКДАН ҲИМОЯ ҚИЛИШ ТЎҒРИСИДА

albine — Sun, 02 Jun 2024 04:07:48 GMT

ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНИНГ ҚОНУНИ

ХОТИН-ҚИЗЛАРНИ ТАЗЙИҚ ВА ЗЎРАВОНЛИКДАН ҲИМОЯ ҚИЛИШ ТЎҒРИСИДА

Қонунчилик палатаси томонидан 2019 йил 17 августда қабул қилинган
Сенат томонидан 2019 йил 23 августда маъқулланган

1-модда. Ушбу Қонуннинг мақсади

Ушбу Қонуннинг мақсади хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликнинг барча шаклларидан ҳимоя қилиш соҳасидаги муносабатларни тартибга солишдан иборат.

Олдинги таҳрирга қаранг.

2-модда. Хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш тўғрисидаги қонунчилик

Хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш тўғрисидаги қонунчилик ушбу Қонун ҳамда бошқа қонунчилик ҳужжатларидан иборатдир.

Агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномасида Ўзбекистон Республикасининг хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш тўғрисидаги қонунчилигида назарда тутилганидан бошқача қоидалар белгиланган бўлса, халқаро шартнома қоидалари қўлланилади.

(2-модда Ўзбекистон Республикасининг 2021 йил 21 апрелдаги ЎРҚ-683-сонли Қонуни таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 21.04.2021 й., 03/21/683/0375-сон)

LexUZ шарҳи

Қаранг: «Хотин-қизларни камситишининг барча шаклларига барҳам бериш тўғрисида»ги конвенция (1979 йил 18 декабрь, Нью-Йорк), Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2021 йил 19 майдаги ПҚ-5116-сонли «Зўрлик ишлатишдан жабр кўрган хотин-қизларни реабилитация қилишга оид қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги қарори, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2021 йил 6 октябрдаги 625-сонли «Зўрлик ишлатишдан жабр кўрган хотин-қизларни реабилитация қилиш ва мослаштириш ҳамда ўз жонига қасд қилишнинг олдини олиш борасидаги ишларни такомиллаштиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги қарори.

3-модда. Асосий тушунчалар

Ушбу Қонунда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:

жинсий зўравонлик — хотин-қизларга нисбатан уларнинг розилигисиз шаҳвоний хусусиятга эга ҳаракатларни содир этиш орқали жинсий дахлсизликка ва жинсий эркинликка тажовуз қиладиган зўравонлик шакли, шунингдек зўрлик ишлатиш ёки зўрлик ишлатиш билан таҳдид қилиш ёхуд аёл жинсидаги вояга етмаган шахсларга нисбатан ахлоқсиз ҳаракатлар содир этиш орқали учинчи шахс билан жинсий алоқа қилишга мажбурлаш;

жисмоний зўравонлик — хотин-қизларга нисбатан оғирлиги турли даражада бўлган тан жароҳатлари етказиш, хавф остида қолдириш, ҳаёти хавф остида қолган шахсга ёрдам кўрсатмаслик, зўравонлик хусусиятига эга бошқа ҳуқуқбузарликлар содир этиш, жисмоний таъсир ўтказиш ёки бундай таъсир ўтказишнинг ўзга чораларини қўллаш билан таҳдид қилиш орқали хотин-қизларнинг ҳаёти, соғлиғи, эркинлиги ҳамда қонун билан ҳимоя қилинадиган бошқа ҳуқуқлари ва эркинликларига тажовуз қиладиган зўравонлик шакли;

зўравонлик — хотин-қизларга нисбатан жисмоний, руҳий, жинсий ёки иқтисодий таъсир ўтказиш ёки бундай таъсир ўтказиш чораларини қўллаш билан таҳдид қилиш орқали уларнинг ҳаёти, соғлиғи, жинсий дахлсизлиги, шаъни, қадр-қиммати ва қонун билан ҳимоя қилинадиган бошқа ҳуқуқлари ҳамда эркинликларига тажовуз қиладиган ғайриҳуқуқий ҳаракат (ҳаракатсизлик);

иқтисодий зўравонлик — хотин-қизларга нисбатан турмушда, иш жойларида ва бошқа жойларда амалга оширилган зўравонлик шакли, хотин-қизларнинг нормал яшаш ва камол топиш учун озиқ-овқат, уй-жой ҳамда бошқа зарур шарт-шароитлар билан таъминланишга бўлган ҳуқуқини, мулк ҳуқуқини, таълим олиш ҳамда меҳнатга оид ҳуқуқини амалга оширишни чеклашга олиб келадиган ҳаракат (ҳаракатсизлик);

иш жойи — ўзи билан тузилган шартномага мувофиқ меҳнат мажбуриятларини амалга ошириш ёки хизмат вазифаларини бажариш учун бўлиши ёки бориши лозим бўлган, иш берувчи томонидан бевосита ёки билвосита назорат қилинадиган жой;

руҳий зўравонлик — хотин-қизларни ҳақоратлаш, уларга туҳмат қилиш, таҳдид қилиш, уларнинг шаънини, қадр-қимматини камситиш, шунингдек уларнинг хоҳиш-иродасини чеклашга қаратилган бошқа ҳаракатларда ифодаланадиган зўравонлик шакли, шу жумладан репродуктив соҳада назорат қилиш, тазйиқ ва зўравонликдан жабрланувчида ўз хавфсизлиги учун хавотир уйғотган, ўзини ҳимоя қила олмасликка олиб келган ёки руҳий соғлиғига зарар етказган ҳаракат (ҳаракатсизлик);

Олдинги таҳрирга қаранг.

тазйиқ — содир этилганлиги учун маъмурий ёки жиноий жавобгарлик назарда тутилмаган, хотин-қизларнинг шаъни ва қадр-қимматини камситадиган ҳаракат (ҳаракатсизлик), шилқимлик, таъқиб этиш;

(3-модданинг саккизинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикасининг 2023 йил 11 апрелдаги ЎРҚ-829-сонли Қонуни таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 12.04.2023 й., 03/23/829/0208-сон)

тазйиқ ва зўравонликдан жабрланувчи — ўзига нисбатан тазйиқ ва зўравонлик содир этилиши таҳдиди остида бўлган ёки тазйиқ ва зўравонлик натижасида жабрланган аёл жинсидаги шахс;

тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш — хотин-қизларнинг ҳаёти, соғлиғи учун пайдо бўлган хавфни бартараф этиш, тезкор чора-тадбирларни талаб қиладиган ҳаётий вазиятлар юз берганда хотин-қизларнинг хавфсизлигини таъминлаш, шунингдек жабрланувчига нисбатан тазйиқ ўтказган ва зўравонлик содир этган шахснинг такроран ғайриқонуний хатти-ҳаракатларига йўл қўймаслик мақсадидаги иқтисодий, ижтимоий, ҳуқуқий, ташкилий, психологик ва бошқа тусдаги кечиктириб бўлмайдиган тадбирлар тизими;

тазйиқ ва зўравонликнинг олдини олиш — хотин-қизларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик содир этишга олиб келадиган сабаблар ҳамда шарт-шароитларни аниқлаш ва бартараф этишга, жамиятда хотин-қизларнинг зўравонликдан холи бўлиш ҳуқуқларидан хабардорлигини оширишга қаратилган иқтисодий, ижтимоий, ҳуқуқий, тиббий ва бошқа чора-тадбирлар тизими;

Олдинги таҳрирга қаранг.

таъқиб этиш — жабрланувчининг хоҳиш-иродасига қарши, унинг икки ёки ундан ортиқ марта қаршилик кўрсатганлигига ёхуд огоҳлантирганлигига қарамай содир этиладиган, жабрланувчини қидиришда, у билан оғзаки, телекоммуникация тармоқлари воситасида, шу жумладан Интернет жаҳон ахборот тармоғи орқали ёки бошқа усулларни қўллаш йўли билан мулоқотга киришишда, унинг иш, ўқиш ва (ёки) яшаш жойига боришда ифодаланган ҳамда жабрланувчида ўз хавфсизлиги учун хавотирлик қўзғатадиган ҳаракатлар;

(3-модда Ўзбекистон Республикасининг 2023 йил 11 апрелдаги ЎРҚ-829-сонли Қонунига асосан ўн иккинчи хатбоши билан тўлдирилган — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 12.04.2023 й., 03/23/829/0208-сон)

ҳимоя ордери — тазйиқ ва зўравонликдан жабрланувчига давлат ҳимоясини тақдим этувчи, хотин-қизларга тазйиқ ўтказаётган ёки уларга нисбатан зўравонлик содир этган шахсга ёхуд бир гуруҳ шахсларга нисбатан ушбу Қонунда белгиланган таъсир кўрсатиш чоралари қўлланилишига сабаб бўладиган ҳужжат.

LexUZ шарҳи

Қаранг: Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 4 январдаги 3-сон қарори билан тасдиқланган Тазйиқ ва зўравонликдан жабрланган хотин-қизларга ҳимоя ордерини бериш, ижросини таъминлаш ва мониторинг олиб бориш тўғрисида низом.

4-модда. Тазйиқ ва зўравонликдан жабрланувчининг ҳуқуқлари

Тазйиқ ва зўравонликдан жабрланувчи қуйидаги ҳуқуқларга эга:

ўзига нисбатан тазйиқ ва зўравонлик содир этилганлиги ёки уларни содир этиш таҳдиди тўғрисидаги ариза билан тегишли ваколатли органларга ҳамда ташкилотларга ёхуд судга мурожаат этиш;

махсус марказларда, шунингдек бепул телефон линияси орқали текин ҳуқуқий маслаҳат, иқтисодий, ижтимоий, психологик, тиббий ва бошқа ёрдам олиш;

LexUZ шарҳи

Қаранг:Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2021 йил 19 майдаги ПҚ-5116-сонли «Зўрлик ишлатишдан жабр кўрган хотин-қизларни реабилитация қилишга оид қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги қарори.

ички ишлар органларига ҳимоя ордери бериш тўғрисидаги талаб билан мурожаат қилиш, ҳимоя ордери шартлари бузилган тақдирда эса, уларни бу ҳақда хабардор қилиш;

содир этилган тазйиқ ва зўравонлик натижасида ўзига етказилган моддий зарарнинг ўрни қопланиши ҳамда маънавий зиён компенсация қилиниши тўғрисидаги талаб билан судга мурожаат этиш.

Тазйиқ ва зўравонликдан жабрланувчи етказилган моддий зарарнинг ўрнини қоплаш ҳамда маънавий зиённи компенсация қилиш тўғрисидаги ариза билан судга мурожаат этганда давлат божи тўлашдан озод қилинади.

5-модда. Хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш соҳасидаги давлат сиёсатининг асосий йўналишлари

Хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш соҳасидаги давлат сиёсатининг асосий йўналишлари қуйидагилардан иборат:

хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш соҳасидаги гендер сиёсатини, давлат дастурларини ҳамда стратегияларни ишлаб чиқиш ва амалга ошириш;

LexUZ шарҳи

Қаранг: Ўзбекистон Республикасининг «Хотин-қизлар ва эркаклар учун тенг ҳуқуқ ҳамда имкониятлар кафолатлари тўғрисида»ги Қонуни.

жамиятда хотин-қизларга нисбатан тазйиқ ва зўравонликка доир муросасизлик муҳитини яратиш;

хотин-қизларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ҳамда қонуний манфаатлари тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилинишини таъминлаш;

жамиятда ҳуқуқий онг ва ҳуқуқий маданиятни юксалтириш, қонунийликни мустаҳкамлаш;

хотин-қизларга нисбатан тазйиқ ва зўравонликнинг олдини олиш, уларни аниқлаш, уларга чек қўйиш учун самарали ташкилий-ҳуқуқий механизмларни яратиш;

хотин-қизларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик содир этилишига олиб келадиган сабаблар ҳамда шарт-шароитларни бартараф этиш чораларини кўриш;

тазйиқ ва зўравонликнинг олдини олиш мақсадида давлат органлари, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари, нодавлат нотижорат ташкилотлари ва фуқаролик жамиятининг бошқа институтлари ҳамкорлигини таъминлаш.

LexUZ шарҳи

Қаранг: Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2021 йил 19 майдаги ПҚ-5116-сонли «Зўрлик ишлатишдан жабр кўрган хотин-қизларни реабилитация қилишга оид қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги қарори.

6-модда. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш соҳасидаги ваколатлари

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси:

хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш соҳасидаги ягона давлат сиёсати амалга оширилишини таъминлайди;

хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш соҳасидаги давлат дастурларини ва стратегияларни тасдиқлайди;

тазйиқ ва зўравонликдан жабрланувчиларни қўллаб-қувватлаш, уларнинг хавфсизлигини, жисмоний ва руҳий реабилитациясини ҳамда мослашувини таъминлаш бўйича тузилмаларни ташкил этади;

хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилишни амалга оширувчи ваколатли органларнинг ҳамкорлигини мувофиқлаштиради.

LexUZ шарҳи

Ушбу моддада Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш соҳасидаги ваколатлари баён этилган. Хусусан, Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 115-моддасида фуқароларнинг иқтисодий, ижтимоий ва бошқа ҳуқуқлари ҳамда қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш бўйича чора-тадбирларни амалга ошириши, шунингдек давлат ва хўжалик бошқаруви органлари ишини мувофиқлаштиради ва йўналтиради, уларнинг фаолияти устидан қонунда белгиланган тартибда назоратни таъминлаши каби ваколатлари назарда тутилган. Яъни Вазирлар Маҳкамаси ижро этувчи ҳокимиятнинг олий органи бўлганлиги сабабли мамлакат ҳаётининг энг муҳим ва долзарб соҳаларини тартибга солиш ҳамда назорат қилишга доир кўплаб вазифаларни амалга оширади. Бунда шарҳланаётган моддада келтирилган масалалар Вазирлар Маҳкамасининг таркибига кирувчи турли вазирликлар, давлат қўмиталари, идоралар ва бошқа тузилмалар томонидан бевосита амалга оширилади, Вазирлар Маҳкамаси эса хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш соҳасида белгиланган дастурлар, чора-тадбирларнинг тегишли органлар томонидан ижро этилишини назорат қилади.

7-модда. Маҳаллий давлат ҳокимияти органларининг хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш соҳасидаги ваколатлари

Маҳаллий давлат ҳокимияти органлари:

хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш соҳасидаги давлат дастурларини ҳамда стратегияларни ишлаб чиқиш ва амалга оширишда иштирок этади;

хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш соҳасидаги ҳудудий дастурларни ишлаб чиқади, тасдиқлайди ҳамда амалга оширади;

хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш соҳасида давлат органлари, фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари, нодавлат нотижорат ташкилотлари ҳамда фуқаролик жамиятининг бошқа институтлари билан ҳамкорлик қилади;

хотин-қизларни ҳуқуқий ва ижтимоий-иқтисодий ҳимоя қилиш кафолатларини таъминлаш бўйича чора-тадбирларни амалга оширади.

LexUZ шарҳи

Қаранг: Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2022 йил 31 мартдаги 145-сонли «Хотин-қизлар муаммоларини ўрганиш ва ҳал этиш тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарори.

8-модда. Ички ишлар органларининг хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш соҳасидаги ваколатлари

Ички ишлар органлари:

Олдинги таҳрирга қаранг.

хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш соҳасидаги давлат дастурларини, ҳудудий дастурларни ҳамда қонунчилик ҳужжатларини ишлаб чиқиш ва амалга оширишда иштирок этади;

(8-модда биринчи қисмининг иккинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикасининг 2021 йил 21 апрелдаги ЎРҚ-683-сонли Қонуни таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 21.04.2021 й., 03/21/683/0375-сон)

тазйиқ ва зўравонликнинг олдини олиш, шу жумладан уларнинг сабабларини ҳамда шарт-шароитларини аниқлаш ва бартараф этиш чораларини кўради, хотин-қизларга тазйиқ ўтказаётган ва уларга нисбатан зўравонлик содир этган шахслар билан мунтазам асосда профилактика ишларини олиб боради;

хотин-қизларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик содир этилганлиги ёки содир этилиши таҳдиди мавжудлиги тўғрисидаги мурожаатларни кўриб чиқади;

тазйиқ ёки зўравонлик содир этишга мойил бўлган шахсга расмий огоҳлантириш беради;

ҳимоя ордерини беради;

зўравонлик содир этган шахсларни жавобгарликка тортиш юзасидан ўз ваколатлари доирасида чоралар кўради;

хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилишни амалга оширувчи тегишли ваколатли органлар ҳамда ташкилотлар билан ҳамкорлик қилади.

LexUZ шарҳи

Қаранг: Президентининг 2021 йил 19 майдаги ПҚ-5116-сонли «Зўрлик ишлатишдан жабр кўрган хотин-қизларни реабилитация қилишга оид қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги қарори 9-бандининг «б» кичик банди.

9-модда. Меҳнат органларининг хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш соҳасидаги ваколатлари

Меҳнат органлари:

Олдинги таҳрирга қаранг.

(9-модда биринчи қисмининг иккинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикасининг 2021 йил 21 апрелдаги ЎРҚ-683-сонли Қонуни таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 21.04.2021 й., 03/21/683/0375-сон)

ишга жойлаштирилмаган хотин-қизларни ҳисобга олиш, уларнинг бандлигини таъминлаш ва уларни ижтимоий қўллаб-қувватлаш бўйича чора-тадбирларни амалга оширади;

хотин-қизларга нисбатан иш жойларидаги тазйиқ ва зўравонлик ҳолларининг олдини олиш ҳамда хотин-қизлар билан ўзаро муносабатлар маданиятини юксалтириш бўйича мулк шаклларидан қатъи назар ташкилотларда профилактика тадбирларини ўтказади;

Олдинги таҳрирга қаранг.

иш қидираётган ва оғир ижтимоий аҳволда қолган, шу жумладан оилавий муаммоларга ва зўрлик ишлатилишига дуч келган хотин-қизлар бандлигини таъминлаш ва касбга йўналтиришга кўмаклашиш чораларини кўради;

(9-модда Ўзбекистон Республикасининг 2021 йил 9 декабрдаги ЎРҚ-736-сонли Қонунига асосан бешинчи хатбоши билан тўлдирилган — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 10.12.2021 й., 03/21/736/1144-сон)

LexUZ шарҳи

10-модда. Таълимни давлат томонидан бошқариш органларининг ҳамда таълим муассасаларининг хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш соҳасидаги ваколатлари

Таълимни давлат томонидан бошқариш органлари ва таълим муассасалари:

Олдинги таҳрирга қаранг.

хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш соҳасидаги давлат дастурларини, ҳудудий дастурлар ҳамда қонунчилик ҳужжатларини ишлаб чиқиш ва амалга оширишда иштирок этади;

(10-модда биринчи қисмининг иккинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикасининг 2021 йил 21 апрелдаги ЎРҚ-683-сонли Қонуни таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 21.04.2021 й., 03/21/683/0375-сон)

хотин-қизларни мажбурий меҳнатга ва ғайриижтимоий хулқ-атворга жалб қилиш ҳоллари аниқланганлигига доир фактлар тўғрисида ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга хабар қилади;

таълим муассасаларида таҳсил олувчилар орасидан хотин-қизларга нисбатан тазйиқ ўтказиш ва зўравонлик содир этишга мойил шахсларни аниқлайди ҳамда уларнинг хулқ-атворини тузатиш, шунингдек тазйиқ ва зўравонликдан жабрланганларни ижтимоий реабилитация қилиш ҳамда мослаштириш бўйича чора-тадбирларни амалга оширади;

LexUZ шарҳи

Қаранг: Ўзбекистон Республикаси «Таълим тўғрисида»ги Қонунининг 52-моддаси.

таълим муассасаларида бўш вақтни мазмунли ўтказишни таъминлаш мақсадида тадбирлар ташкил этади;

11-модда. Давлат соғлиқни сақлаш тизимини бошқариш органларининг ҳамда соғлиқни сақлаш муассасаларининг хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш соҳасидаги ваколатлари

Давлат соғлиқни сақлаш тизимини бошқариш органлари ва соғлиқни сақлаш муассасалари:

Олдинги таҳрирга қаранг.

хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш соҳасидаги давлат дастурларини, ҳудудий дастурларни ва қонунчилик ҳужжатларини ишлаб чиқиш ҳамда амалга оширишда иштирок этади;

(11-модда биринчи қисмининг иккинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикасининг 2021 йил 21 апрелдаги ЎРҚ-683-сонли Қонуни таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 21.04.2021 й., 03/21/683/0375-сон)

Олдинги таҳрирга қаранг.

тазйиқ ва зўравонликдан жабрланувчиларга ҳамда уларнинг болаларига, шу жумладан аёлларни реабилитация қилиш ва мослаштириш марказларига келтирилган тазйиқ ва зўравонликдан жабрланувчиларга ҳамда уларнинг болаларига бирламчи тиббий ёрдам кўрсатиш, уларни тиббий кўрикдан ўтказиш, шунингдек тазйиқ ва зўравонликдан жабрланувчиларни бепул даволаш чора-тадбирларини амалга оширади;

(11-модданинг учинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикасининг 2021 йил 9 декабрдаги ЎРҚ-736-сонли Қонуни таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 10.12.2021 й., 03/21/736/1144-сон)

тазйиқ ва зўравонликдан жабрланувчиларга тиббий ва руҳий ёрдам кўрсатиш юзасидан услубий тавсиялар ишлаб чиқади ҳамда уларни соғлиқни сақлаш муассасаларининг иш амалиётига жорий этади;

ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларни хотин-қизларнинг ҳаётига ёки соғлиғига хавф солувчи фактлар ва аниқланган сабаблар тўғрисида хабардор қилади;

LexUZ шарҳи

Қаранг: Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 48-моддаси, Ўзбекистон Республикаси «Фуқаролар соғлиғини сақлаш тўғрисида»ги Қонунининг 13-моддаси.

Олдинги таҳрирга қаранг.

12-модда. Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги ҳузуридаги Оила ва хотин-қизлар қўмитасининг хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш соҳасидаги ваколатлари

(12-модданинг номи Ўзбекистон Республикасининг 2023 йил 11 апрелдаги ЎРҚ-829-сонли Қонуни таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 12.04.2023 й., 03/23/829/0208-сон)

Олдинги таҳрирга қаранг.

Ўзбекистон Республикаси Камбағалликни қисқартириш ва бандлик вазирлиги ҳузуридаги Оила ва хотин-қизлар қўмитаси:

(12-модда биринчи қисмининг биринчи хатбошиси Ўзбекистон Республикасининг 2023 йил 11 апрелдаги ЎРҚ-829-сонли Қонуни таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 12.04.2023 й., 03/23/829/0208-сон)

Олдинги таҳрирга қаранг.

(12-модда биринчи қисмининг иккинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикасининг 2021 йил 21 апрелдаги ЎРҚ-683-сонли Қонуни таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 21.04.2021 й., 03/21/683/0375-сон)

хотин-қизларга нисбатан тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларига олиб келадиган сабаблар ҳамда шарт-шароитларни аниқлаш бўйича тадбирларда иштирок этади ва бундай ҳолатларни бартараф этиш юзасидан амалий чоралар кўради;

Олдинги таҳрирга қаранг.

хотин-қизларни реабилитация қилиш ва мослаштириш марказларида ижтимоий реабилитация қилишга ҳамда ўз жонига қасд қилишнинг олдини олишга доир тадбирлар ўтказади;

(12-модда биринчи қисмининг тўртинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикасининг 2023 йил 11 апрелдаги ЎРҚ-829-сонли Қонуни таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 12.04.2023 й., 03/23/829/0208-сон)

LexUZ шарҳи

Қаранг: Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2021 йил 6 октябрдаги 625-сонли «Зўрлик ишлатишдан жабр кўрган хотин-қизларни реабилитация қилиш ва мослаштириш ҳамда ўз жонига қасд қилишнинг олдини олиш борасидаги ишларни такомиллаштиришга доир қўшимча чора-тадбирлар тўғрисида»ги қарори.

хотин-қизларга нисбатан тазйиқ ўтказганлиги ва зўравонлик содир этганлиги учун профилактик ҳисобда турадиган шахслар билан якка тартибдаги профилактика тадбирларини ўтказишда иштирок этади;

низоли вазиятларни профилактика қилишга, тазйиқ ва зўравонликнинг олдини олишга доир дастурлар ҳамда услубий тавсияларни ишлаб чиқади ва амалга оширади.

хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилишни амалга оширувчи тегишли ваколатли органлар ва ташкилотлар билан ҳамкорлик қилади.

13-модда. Фуқаролар ўзини ўзи бошқариш органларининг, нодавлат нотижорат ташкилотларининг ва фуқаролик жамияти бошқа институтларининг хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилишда иштирок этиши

Фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари, нодавлат нотижорат ташкилотлари ва фуқаролик жамиятининг бошқа институтлари:

хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш соҳасидаги давлат дастурларини, ҳудудий ҳамда бошқа дастурларни ишлаб чиқиш ва амалга оширишда иштирок этиши;

хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилишга доир тадбирларни амалга оширишда давлат органларига кўмаклашиши;

Олдинги таҳрирга қаранг.

хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш тўғрисидаги қонунчилик ижроси устидан жамоатчилик назоратини амалга ошириши;

хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш тўғрисидаги қонунчиликни ҳамда мазкур соҳада ҳуқуқни қўллаш амалиётини такомиллаштириш юзасидан таклифлар киритиши;

(13-модда биринчи қисмининг тўртинчи ва бешинчи хатбошилари Ўзбекистон Республикасининг 2021 йил 21 апрелдаги ЎРҚ-683-сонли Қонуни таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 21.04.2021 й., 03/21/683/0375-сон)

хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилишни амалга оширувчи тегишли ваколатли органлар ҳамда ташкилотлар билан ҳамкорлик қилиши мумкин.

Фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари хотин-қизларнинг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилишга, уларнинг ижтимоий ҳаётдаги, оилада маънавий-ахлоқий муҳитни шакллантиришдаги, ёш авлодни тарбиялашдаги ролини оширишга қаратилган чора-тадбирлар кўради.

14-модда. Хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилишни амалга оширувчи ваколатли органлар ҳамда ташкилотларнинг ҳамкорлиги

Ваколатли органлар ва ташкилотлар хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш соҳасидаги тадбирларни амалга оширишда қуйидаги йўналишларда ҳамкорлик қилади:

аниқланган тазйиқ ва зўравонлик фактлари тўғрисида ўзаро бир-бирини хабардор қилиш;

тазйиқ ва зўравонлик ҳолатларига муносабат билдириш чораларини келишиш ҳамда тазйиқ ва зўравонликдан жабрланувчиларга амалий ёрдам кўрсатиш;

тазйиқ ва зўравонликни бартараф этиш ҳамда уларга қарши курашиш ва тажриба алмашиш соҳасидаги чора-тадбирларни биргаликда амалга ошириш;

тазйиқ ва зўравонликни бартараф этиш ҳамда уларга қарши курашиш соҳасидаги тадбирларни амалга оширадиган мутахассисларни тайёрлаш ва уларнинг малакасини ошириш;

Олдинги таҳрирга қаранг.

хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш тўғрисидаги қонунчиликка риоя этилиши юзасидан мониторингни амалга ошириш, қонунчиликни ва уларнинг қўлланилиш амалиётини такомиллаштириш бўйича таклифлар ишлаб чиқиш.

(14-модданинг олтинчи хатбошиси Ўзбекистон Республикасининг 2021 йил 21 апрелдаги ЎРҚ-683-сонли Қонуни таҳририда — Қонунчилик маълумотлари миллий базаси, 21.04.2021 й., 03/21/683/0375-сон)

https://lex.uz/acts/4494709

УМР ЎТМОҚДАДИР ДАРЁ МИСОЛИ

albine — Sun, 02 Jun 2024 03:50:09 GMT

Ўлмас сатрлар

Эсиз, болаликни қолдириб ортда,
Умр ўтмоқдадир дарё мисоли.
Қолдириб-қолдирмай из бу ҳаётда,
Умр ўтмоқдадир дарё мисоли.

Оппоқ тонгни улаб тийраи шомга,
Бирда шак келтириб сирли оламга,
Гоҳо таъзим қилиб бадкор, бадномга,
Умр ўтмоқдадир, умр ўтмоқда.

Қай кезлар ушалмай орзу-армонлар,
Бирда ғолиб келиб тулкисимонлар,
Бирда бой берилиб бебаҳо онлар,
Умр ўтмоқдадир, умр ўтмоқда.

Денгиздай мавж уриб, қирғоқдан тошиб,
Юрар йўлимиздан бирда адашиб,
Ким биландир зимдан мансаб талашиб
Умр ўтмоқдадир, умр ўтмоқда.

Яратиб не сирлар, не мўъжизалар,
Қутлуғ кун кетидан кун ўтказилар.
Беҳуда ўтган дам – кўнгил эзилар...
Умр ўтмоқдадир, умр ўтмоқда.

Ҳар тонгда тўрғайдан олдин уйғониб,
Чаманлар яратиш ишқида ёниб,
Бирда-чи: эътиқод, имондин тониб
Умр ўтмоқдадир, умр ўтмоқда.

Эрта билан боғлиқ – не дамларимиз,
Билиб-билмай босган қадамларимиз,
Хайрли иш, алам, қарамларимиз
Умр ўтмоқдадир дарё мисоли.

Кексалик мўралаб эшик қоқмоқда,
Болалик қайтадан қайтарилмоқда...
Биздан эрта кунга нелар қолмоқда?
Умр ўтмоқдадир, умр ўтмоқда.

Ўлмас созни ўйлаб дегинг келмайди,
Ўчмас издан сўйлаб дегинг келмайди,
Мангуликка бўйлаб дегинг келмайди
Умр ўтмоқдадир дарё мисоли...
Тўра СУЛАЙМОН.

Болалигим қишлоғимда қолиб кетди

albine — Thu, 11 May 2023 03:37:43 GMT

Шўх ўйнаган болаликнинг зўр дамлари,

Шодон ўйнаб, тупроқларин кечганларим.

"Беш тош" ўйнаб, капалаклар қувганларим,

Чучмомадан чамбараклар таққанларим –

Болалигим қишлоғимда қолиб кетди.

Боғларидан олма териб еганларим,

Кенг далада қизғалдоқлар терганларим,

Гилос узиб, қулоғимга таққанларим.

Булоқ сувин тўйиб-тўйиб ичганларим –

Болалигим қишлоғимда қолиб кетди.

Турмуш деган тақдир мени олиб кетди,

Бошларимга ҳарир рўмол солиб кетди,

Узоқларга, узоқларга олиб кетди.

Такдир мени узоқларга олиб кетди,

Қишлоғимда болалигим қолиб кетди.

Такдир мени олиб кетди, олиб кетди,

Мирзачўлдек саҳроларга солиб кетди,

Такдиримдан нолимайман, гуноҳ бўлар,

Хўп тобландим, жазирама иссиқларда,

Болалигим қишлоғимда қолиб кетди.

Пахтазорда далаларни кезиб юрдим,

Шўр сувларин ноилождан, ютиб юрдим.

Зилол сувин қўмсаганда қадрин билдим,

Онамдайин жаннатмакон қишлоғимнинг,

Болалигим қишлоғимда қолиб кетди.

Ҳаёт деган такдир йўлин босиб ўтдим,

Куни кеча қайрилиб бир қарадим мен,

Ортда қолган йўлларимга, изларимга.

Юрагимнинг бир парчасин юлиб кетди,

Болалигим қишлоғимда қолиб кетди.

Синфдошлар даврасида эслаб-эслаб,

Болаликнинг шўх дамларин ҳис қилдим мен,

Муҳаббатнинг илк дамларин ҳис килдим мен,

Энди шеър ёзмасдан туролмайман мен –

Болалигим қишлоғимда қолиб кетди.

Лола ҲАСАН қизи.

Апрелнинг чақмоқлари

albine — Wed, 10 May 2023 09:33:36 GMT

Апрелнинг чақмоқлари
Гумбирлайди, осмонларни булут қоплаб,
Сиз чўчиманг, бу ёмғирдан берар дарак.
Осмон ёниб, жала қуяр, дўл аралаш
Чирой очган ўрик гулин тўкиб кетар,
Сиз чўчиманг, бу апрелнинг чақмоқлари.
Сувлар лойқаб, ариқлардан тошиб кетар,
Ялпизларнинг барглари ҳам бўй узатар,
Узун-узун шу йўлаклар лойга ботар,
Лой йўлакдан юриб ўтинг, сиз ҳам бир бор,
Чўчиманг, сиз, бу апрелнинг чақмоқлари.
Ёмғир тинар, осмонда-чи, камалаклар,
Далаларда барқ уради қизғалдоқлар,
Биз юрган шу лой йўлакдан юриб ўтинг,
Қизғалдоқдан бир дастасин териб ўтинг,
Сиз чўчиманг, бу апрелнинг чақмоқлари.
Лола ИБРОҲИМОВА.

Шарқнинг кўксида машъал – Қозоғистоним!

albine — Wed, 10 May 2023 09:27:07 GMT

Шарқнинг кўксида машъал – Қозоғистоним!
Конларга бойдир, кўкрак керган тоғларинг,
Бепоён далаларинг – обод бўстоним,
Яйрасину, яшнасин, чаман боғларинг,
Фидо бўлсин, сенга бу жон бирла таним,
Шарқнинг кўксида машъал – Қозоғистоним!
Олатов чўққисида қорларинг бисёр,
Байроғингда намоён, шону шуҳратинг,
Далаларда туялар, отларинг бисёр,
Бордир, дунёга донг таратган зотларинг
Шарқнинг кўксида машъал – Қозоғистоним!
Боларилар ғужғондир, гулзорларингда,
Шифобахш гиёҳларинг, зилол сувларинг.
Жавлон урар, мардонавор, жабҳаларда,
Шараф топиб, йигитларинг, қизларинг,
Шарқнинг кўксида машъал – Қозоғистоним!
Қаторингда орлари бор норларинг бор,
Ўтову кўпкаринг бор, халқинг меҳмондўст,
Ичай десам, қимизинг бор, қаймоғинг бор,
Ватаним байроғин сарбаланд эт, эй дўст,
Шарқнинг кўксида машъал – Қозоғистоним!
Лола ҲАСАН қизи.

Болалар нима учун тажовузкор бўлиб боряпти?

albine — Wed, 10 May 2023 09:18:17 GMT

Ривоятлар

albine — Wed, 10 May 2023 09:02:06 GMT

КЎЗ ҚЎРҚОҚ, ҚЎЛ БОТИР
Кунларнинг бирида шоҳ ўз салтанатида муҳим давлат

лавозимини эгаллашга қодир бўлган одамни аниқлаш учун

барча сарой аъёнларини синовдан ўтказишга қарор қилади.
У барча донишмандларни тўплаб, бир қасрнинг олдига бошлаб келади.
– Бу менинг салтанатимдаги энг катта ва энг оғир қулф. Қай бирингиз

оча оласиз? – деб сўрайди шоҳ.
Ҳеч кимдан садо чиқмайди. Фақат бир киши бу ишга уриниб кўрай,

деб қулфнинг одига боради. Уни синчиклаб кўздан кечиради
ва бир силтаб тортади. Қаср очилади! У қулфланмаган экан.

Кейин шоҳ эълон қилади:
– Яша, энг масъулиятли лавозимни сенга топшираман,

чунки сен ўз кучингизга ишонар экансан», – дейди у.
Қиссадан ҳисса. «Кўз – қўрқоқ, қўл – ботир», дейишади.

Ҳаётингизда иложи борича кўпроқ улкан қулфларни очишга

ҳаракат қилинг, чунки уларнинг орқасида улкан имкониятлар

яширинган бўлиши мумкин!

ОЙНАЛИ ХОНА
Жуда бой бир хоннинг саройида ойнали хона
бор эди. Ундаги барча деворлар, пол ва шип
ҳам ойнадан ясалган. Бир ит бу залга кириб,
қотиб қолади. Чунки, уни ҳар томондан итлар
ўраб олишгандек эди. У ириллайди. Кўзгулардаги

итлар ҳам тишларини кўрсатади. Ит даҳшатли тус олиб,

ҳуради, бу акс-садо беради.
Туни билан ит зални айланиб югуради, кўзгудаги

душманлари билан олишади. Эрталаб уни ўлик
ҳолда топишади.
Қиссадан ҳисса шуки, агар ит ойнадаги аксига қараб
ириллашни ўрнига дўстона боқиб, думини меҳрибонлик
билан силкитса, вазият бошқача бўлиши мумкин эди.
Дунё сизнинг ички дунёнгизни акс эттирадиган ва
ҳаётга муносабатингизни акс эттирадиган улкан ойнадир.

Агар одамлар сизга хушмуомала бўлишини истасангиз,

ўзингиз одамларга хушмуоамала бўлинг. Табассум

қилинг ва бутун дунё сизга табассум қилади.
Лола ҲАСАН қизи.

Қалдирғочим

albine — Wed, 10 May 2023 08:20:42 GMT

Қалдирғочим, келдингми,

Болалигим эслатиб?

Мен ҳам келдим уйимга,

Онамни эсга олиб.

Сен келиб, инларингни

Тўлдирибсан, болага,

Мен ўз уйимга келиб,

Қулоқ тутдим, осмонга.

Қанийди, онам бўлса,

Мен ҳам шундай ётардим,

Онам бағрин тўлдириб.

Юзларидан ўпардим.

Онам бағрин қўмсадим,

Қалдирғочни кўриб мен.

Онажоним эсладим,

Райҳонларин қўмсадим.

Қанийди, онам бўлса,

Пойларини ўпардим,

Сочларини ўриб мен,

Райҳон гуллар тақардим.

Онам бағрин соғиндим,

Қанийди, онам бўлса,

Оқ поёндоз тўшардим,

Қалдирғочга ўхшаб мен.

Ёнларида ётардим,

Онам бағрин тўлдириб.

Қалдирғочим, келдингми,

Болалигим эслатиб?

Лола ҲАСАН қизи.